Foto: Arhiv ŽFBiH
Saradnja Željeznica FBiH (ŽFBiH) i koksare u Lukavcu (GIKIL) predstavljala je jedno od najdugovječnijih i najvažnijih industrijskih partnerstava u Bosni i Hercegovini, koje je trajalo 74 godine. Generacije željezničara osiguravale su prevoz sirovina i gotovih proizvoda za koksaru u Lukavcu, još od njenog osnivanja 1952. godine. Saradnja započeta u bivšem društvenom sistemu, kada su željezničari djelovali pod okriljem Jugoslovenskih željeznica i Direkcije željeznica Sarajevo, a GIKIL pod nazivom Koksno-hemijski kombinat (KHK) Lukavac, prirodno je nastavljena i sa promjenom društvenog uređenja 90-tih godina.
Kao jedan od najvećih izvoznika u BiH, GIKIL je godinama bio najveći strateški partner i komitent ŽFBiH,
Gašenje koksare predstavlja direktan i snažan udar na prihode i samu organizaciju transporta Željeznica FBiH. Koksara je bila jedan od naših najvećih klijenata, sa učešćem od 25% do 30% u ukupnim prihodima od usluga transporta roba. Gubitak prihoda na godišnjem nivou procjenjuje se na iznos između 20 i 25 miliona konvertibilnih maraka. Od navedenog iznosa, oko 5 miliona KM gubitka direktno će se odraziti i na poslovanje Željeznica Republike Srpske.
Željeznice FBiH će djelimično kompenzirati ovaj gubitak kroz transport koksa iz Luke Ploče prema Novoj Željezari u Zenici. Međutim, ovi prihodi će biti značajno manji u odnosu na one koje je osiguravala domaća koksara. Pored ovih kratkoročnih mjera, fokus u narednom periodu biće na održavanju likvidnosti preduzeća i nastojanju da se na željeznicu vrate tereti koji su zadnjih 10 godina neopravdano prešli na drumski saobraćaj. Kao dodatne mjere stabilizacije očekujemo usvajanje zakona o prevozu opasnih materija, kao i usvajanje inicijative za namjensko izdvajanje iz akciza za željeznicu.
Dugoročni opstanak Željeznica FBiH zavisi od redefinisanja uloge željeznica uz podršku svih nivoa vlasti i akademske zajednice. Željeznice su projektovane kao “krvotok” primarno velikih industrijskih sistema, a gašenje ključnih partnera čini trenutni model poslovanja neodrživim. Reforma sistema, uključujući modernizaciju i prilagođavanje novim tržišnim okolnostima, više nije stvar izbora već jedini put kako bi se osigurala dugoročna održivost željezničkog saobraćaja kao ključnog faktora stabilnosti bh. ekonomije.
Pored unutarnjih reformi, pred nama je ključni period za stabilizaciju sistema i sprovođenja hitnih reformi i u zakonskoj regulativi koje moraju obezbijediti dugoročnu održivost sistema.
Gašenje Koksare Lukavac predstavlja svojevrsni okidač koji nas prisiljava da sistem, koji je decenijama bio zapušten, transformišemo u moderan i održiv servis svih građana i privrede.
